و بنابر اقوا بيّنه‌اى كه [ 1 ] بر اساس مبادى حسى [ 2 ] باشد جاى دانستن را مىگيرد . و اگر علم و بيّنه ممكن نباشد ، بايد تمام كوشش خود را مبذول دارد و طبق گمانش عمل نمايد . و اگر تحصيل گمان ( نيز ) امكان پيدا نكرد و چهار طرف در نظر او مساوى بود ، در صورت وسعت وقت بايد به چهار طرف نماز بخواند و گرنه به هر چند طرفى كه وقت دارد بايد بخواند . و اگر با علم و مانند آن ثابت شود كه در بعضى از اطراف چهارگانهء قبله نيست بايد رو به طرفهائى كه مورد احتمال مىباشند ، نماز بخواند . و به قبلهء شهر و محل مسلمانها كه در نمازها و قبرها و محرابهاشان مشخص است ، در صورتى كه معلوم نباشد كه اشتباه است ، بايد اعتماد كرد . ( 1 ) مسألهء 3 - شخص متحيرى كه واجب است نمازش را به بيش از يك طرف بخواند چنانچه دو نماز ( مثل ظهر و عصر ) بر او واجب باشد بنابر احتياط واجب بايد نماز دوم را ( هم ) به همان طرفهائى كه نماز اول را خوانده ، بخواند . كما اينكه احتياط آنست كه نماز اول را به آن چند طرف بخواند سپس نماز دوم را شروع نمايد . اگر چه بنابر اقوا ، در هر طرفى ، خواندن نماز دوم بعد از خواندن نماز اول جايز است . ( 2 ) مسألهء 4 - اگر طبق دليل معتبرى به يك طرف ( به عنوان قبله ) نماز بخواند سپس روشن شود كه آن طرف قبله نبوده است چنانچه انحراف از قبله ما بين طرف راست و چپ نمازگزار باشد نمازش صحيح است . و اگر در اثناى نماز متوجه اشتباه و انحراف از قبله شود ، آنچه كه خوانده گذشته و در بقيهء نماز بايد رو به قبله بايستد و فرقى بين بقاء وقت و عدم آن نيست . و چنانچه انحراف از قبله بيش از حد ما بين راست و چپ او باشد ، اگر وقت باقى است بايد نماز را اعاده كند و اگر وقت گذشته ، چيزى بر او نيست اگر چه معلوم شود پشت به قبله نماز خوانده است . البته احتياط مستحب آنست كه در صورتى كه پشت به قبله نماز خوانده بلكه اگر چه پشت به آن نبوده ، قضا نمايد . و اگر چنانچه در اثناى نماز متوجه انحراف از قبله به بيش از حد ما بين راست و چپ شود در صورتى كه وقت و لو براى يك ركعت داشته باشد ، بايد نمازش را رها كرده و رو به قبله اعاده نمايد ، و اگر اين مقدار هم وقت نباشد در بقيهء نماز بايد رو به قبله بايستد و بنابر اقوا هر چند كه پشت به قبله بوده ، نمازش صحيح است و احتياط مستحب آنست كه آن را قضا ( هم ) نمايد . ( 3 ) مقدمهء سوم در ستر و ساتر ( پوشش و لباس نمازگزار ) ( 4 ) مسألهء 1 - [ پوشش در نماز و اجزاء آن و سجدهء سهو ] در نماز ( واجب ) و توابع آن مانند نماز احتياط و بنابر اقوا قضاى اجزاء فراموش شده و بنابر احتياط واجب دو سجدهء سهو ، و همچنين در نمازهاى مستحب ، پوشاندن عورت در حال اختيار واجب است . و در نماز

--> [ 1 ] مثل شهادت دو عادل [ 2 ] يعنى از روى حدس و موازين علمى نباشد بلكه از حس باشد